قرآن و ظهور حضرت مهدی علیه السلام - بخش نخست

خداوند متعال می‌فرماید: (هو الذی أرسل رسوله بالهدی و دین الحق لیظهره علی الدین کله و لو کره المشرکون)؛(1) «و او کسی است که رسولش را با هدایت و دین حقّ فرستاد تا او را بر همه‌ی آیین‌ها غالب گرداند هرچند مشرکان کراهت داشته باشند».

مقصود از هدایت در کلمه‌ی «بالهدی» هدایت الهی است که رسول خدا صلی الله علیه و آله را با آن مبعوث کرده است. و مراد به «دین حق» همان دین اسلام است که شامل عقائد و احکام و مجموعه‌ی معارف الهی می‌گردد.

در مورد ضمیر در «لیظهره» که به چه مرجعی باز می‌گردد در نظر مفسرین اختلاف است.

برخی آن را به رسول خدا صلی الله علیه و آله بازگردانده‌اند. و برخی دیگر آن را به «دین الحق» مرتبط دانسته‌اند، به این معنا که دین اسلام بر همه‌ی ادیان غلبه خواهد نمود. قرائن و شواهد، مؤید احتمال دوم است؛ زیرا:

اولاً: مطابق قاعده «الاقرب یمنع الأبعد» ضمیر باید به «دین حق» بازگردد؛ زیرا از «رسول» نزدیک‌تر است.

ثانیاً: بین غالب و مغلوب باید مناسب باشد، به این معنا که اگر دین مغلوب ادیان غیراسلامی است، دین غالب نیز باید از جنس دین باشد که همان دین اسلام است.

تطبیق آیه بر عصر ظهور

گروهی از مفسرین، آیه را به عصر ظهور امام زمان علیه السلام تطبیق داده‌اند؛ زیرا تنها در آن زمان است که هیچ کس در روی زمین نیست جز آن که وارد دین اسلام شده یا تحت سلطه‌ی اسلام قرار خواهد گرفت.(2)

و برخی نیز معنای آیه را عام دانسته که دارای مصادیق مختلفی است و کامل‌ترین مصداق آن، عصر ظهور حضرت مهدی علیه السلام است.(3)

فخر رازی می‌گوید: «این بشارت از طرف خداوند است و باید در آینده تحقق یابد و طبق روایات این بشارت در زمان حضرت عیسی و حضرت مهدی علیهما السلام تحقق خواهد یافت.»(4)

طبری می‌گوید: «در زمان نزول حضرت عیسی علیه السلام تمام ادیان، باطل و نابود شده و تنها دین اسلام بر همه‌ی ادیان غلبه خواهد کرد».(5)

از سعید بن جبیر در ذیل آیه‌ی شریفه روایت شده که فرمود: «آیه مربوط به مهدی از اولاد فاطمه علیها السلام است که خداوند او را بر همه‌ی ادیان غالب خواهد کرد».(6)

سیوطی از جابر در تفسیر آیه‌ی فوق نقل کرده که فرمود: «این امر تحقق نخواهد یافت تا آن که هیچ یهودی یا نصرانی در روی زمین نباشد مگر آن که اسلام را انتخاب کند.»(7)

از مجاهد و سدّی و عکرمه نیز همین معنا و تفسیر رسیده است.

سدی و عکرمه گفته‌اند: «آیه مربوط به زمان خروج مهدی علیه السلام است که در آن زمان هیچ کس باقی نمی‌ماند جز آن که داخل در اسلام شود.»(8)

ابوبصیر از امام صادق علیه السلام در تفسیر آیه‌ی فوق نقل کرده که فرمود: «والله ما نزل تأویلها بعد و لا ینزل تأویلها حتی یخرج القائم علیه السلام، فاذا خرج القائم علیه السلام لم یبق کافر بالله العظیم...»؛(9) «به خدا سوگند، تأویل آیه هنوز تحقق نیافته و نخواهد یافت تا آن که قائم خروج کند، و هنگامی که خروج کرد کافر به خدای عظیم در روی زمین باقی نمی‌ماند».

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «زود است که برای شما مشرق‌های زمین و مغرب‌های آن فتح خواهد شد.»(10)

محمد بن مسلم می‌گوید: شنیدم از امام باقر علیه السلام که می‌فرمود: «قائم از ما است که منصور به رعب و مؤید به نصرت است. زمین برای او جمع می‌شود. خداوند دین خود را به وسیله‌ی او بر همه‌ی ادیان غالب می‌گرداند اگرچه مشرکین از این امر کراهت داشته باشند. در زمین جای ویرانی باقی نمی‌ماند جز آن که آباد گردد. عیسی بن مریم فرود می‌آید و پشت سر او نماز خواهد گذارد.»(11)

 

پی نوشت :

1- توبه/ 33.

2- تفسیر ابن ابی حاتم، ج1، ص211، تفسیر قرطبی، ج8، ص121. تفسیر فخر رازی، ج12، ص104، تفسیر ثعلبی، ج5، ص35.

3- مجمع البیان، ج5، ص38.

4- تفسیر فخر رازی، ج12، ص104.

5- جامع البیان، ج13، ص109.

6- الفصول المهمه، ص300.

7- درّ المنثور، ج4، ص176.

8- تفسیر ابن ابی حاتم، ج4، ص1786 ،و ج1، ص211، تفسیر ثعلبی، ج5، ص35.

9- تفسیر برهان، ج3، ص407. نورالثقلین، ج3، ص109.

10- تفسیر ابن کثیر، ج2، ص37.

11- نورالثقلین، ج3، ص109.

منبع: کتاب قرآن و ظهور حضرت مهدی (عج)